چه چیزهای روزه را باطل می کند

روزه دار باید از اذان صبح تا مغرب از برخى کار‌ها بپرهیزد و اگر پرهیز نکند، روزه اش باطل مى‌شود، به مجموعه این کار‌ها مُبطلاتِ روزه گفته مى شود.

نُه چیز روزه را باطل می‌کند : اول خوردن و آشامیدن دوم: آمیزش جنسی، سوم: آنکه کاری کند که منی از او بیرون آید .(استمنا) چهارم: دروغ بستن به خدا و پیامبر و ائمه علیهم السلام، پنجم: رسانیدن غبار غلیظ به حلق، ششم: فرو بردن تمام سر در آب، هفتم: با حال جنابت یا حیض یا نفاس به اذان صبح رسیدن، هشتم: اماله با چیزهای روان، نهم: عمداً قی کردن. [موارد چهارم تا ششم بنابراحتیاط واجب مبطل است]

منبع : کتاب رساله توضیح المسائل

رمضان

خوردن و آشامیدن

مساله 1573ـ‏ اگر روزه دار عمداً چیزی بخورد یا بیاشامد، روزۀ او باطل‏‎ ‎‏می شود، چه خوردن و آشامیدن آن چیز معمول باشد مثل نان و آب، چه معمول‏‎ ‎‏نباشد مثل خاک و شیرۀ درخت، و چه کم باشد یا زیاد، حتی اگر مسواک را از دهان‏‎ ‎‏بیرون آورد و دوباره به دهان ببرد و رطوبت آن را فرو برد روزۀ او باطل می شود مگر‏‎ ‎‏آن که رطوبت مسواک در آب دهان به طوری از بین برود که رطوبت خارج به آن گفته‏‎ ‎‏نشود.‏

مساله 1574ـ‏ اگر موقعی که مشغول غذا خوردن است بفهمد صبح شده، باید‏‎ ‎‏لقمه را از دهان بیرون آورد و چنانچه عمداً فرو برد روزه اش باطل است و به دستوری‏‎ ‎‏که بعداً گفته خواهد شد کفاره هم بر او واجب می شود.‏

مساله 1575ـ‏ اگر روزه دار سهواً چیزی بخورد یا بیاشامد، روزه اش باطل‏‎ ‎‏نمی شود.‏

مساله 1576ـ‏ احتیاط واجب آن است که روزه دار از استعمال آمپولی که به جای‏‎ ‎‏غذا به کار می رود خودداری کند، ولی تزریق آمپولی که عضو را بی حس می کند یا به‏‎ ‎‏جای دوا استعمال می شود اشکال ندارد.‏

مساله 1577ـ‏ اگر روزه دار چیزی را که لای دندان مانده است عمداً فرو ببرد،‏‎ ‎‏روزه اش باطل می شود.‏

مساله 1578ـ‏ کسی که می خواهد روزه بگیرد، لازم نیست پیش از اذان‏‎ ‎‏دندانهایش را خلال کند، ولی اگر بداند غذایی که لای دندان مانده در روز فرو می رود‏‎ ‎‏چنانچه خلال نکند و چیزی از آن فرو رود، روزه اش باطل می شود بلکه اگر فرو هم‏‎ ‎‏نرود بنابر احتیاط واجب باید قضای آن روز را بگیرد.‏

مساله 1579ـ‏ فرو بردن آب دهان، اگرچه بواسطۀ خیال کردن ترشی و مانند آن‏‎ ‎‏در دهان جمع شده باشد، روزه را باطل نمی کند.‏

مساله 1580ـ‏ فرو بردن اخلاط سر و سینه، تا به فضای دهان نرسیده اشکال‏‎ ‎‏ندارد، ولی اگر داخل فضای دهان شود، احتیاط واجب آن است که آن را فرو نبرد.‏

مساله 1581ـ‏ اگر روزه دار بقدری تشنه شود که بترسد از تشنگی بمیرد می تواند‏‎ ‎‏به اندازه ای که از مردن نجات پیدا کند آب بیاشامد ولی روزۀ او باطل می شود، و اگر‏‎ ‎‏ماه رمضان باشد، باید در بقیۀ روز از به جا آوردن کاری که روزه را باطل می کند‏‎ ‎‏خودداری نماید.‏

مساله 1582ـ‏ جویدن غذا برای بچه یا پرنده و چشیدن غذا و مانند اینها که‏‎ ‎‏معمولاً به حلق نمی رسد، اگرچه اتفاقاً به حلق برسد، روزه را باطل نمی کند، ولی اگر‏‎ ‎‏انسان از اول بداند که به حلق می رسد چنانچه فرو رود، روزه اش باطل می شود و باید‏‎ ‎‏قضای آن را بگیرد و کفاره هم بر او واجب است.‏

مساله 1583ـ‏ انسان نمی تواند برای ضعف، روزه را بخورد، ولی اگر ضعف او‏‎ ‎‏بقدری است که معمولاً نمی شود آن را تحمل کرد، خوردن روزه اشکال ندارد.‏

 آمیزش جنسی ( جماع )

مساله 1584ـ‏ جماع روزه را باطل می کند، اگرچه فقط به مقدار ختنه گاه داخل‏‎ ‎‏شود و منی هم بیرون نیاید.‏

مساله 1585ـ‏ اگر کمتر از مقدار ختنه گاه داخل شود و منی هم بیرون نیاید، روزه‏‎ ‎‏باطل نمی شود ولی کسی که آلتش را بریده اند اگر کمتر از ختنه گاه را هم داخل کند‏‎ ‎‏روزه اش باطل می شود.‏

مساله 1586ـ‏ اگر شک کند که به اندازۀ ختنه گاه داخل شده یا نه، روزۀ او صحیح‏‎ ‎‏است و کسی هم که آلتش را بریده اند اگر شک کند که دخول شده یا نه، روزۀ او‏‎ ‎‏صحیح است.‏

مساله 1587ـ‏ اگر فراموش کند که روزه است و جماع نماید، یا او را به جماع‏‎ ‎‏مجبور نمایند، به طوری که از اختیار او خارج باشد، روزۀ او باطل نمی شود، ولی‏‎ ‎‏چنانچه در بین جماع یادش بیاید، یا دیگر مجبور نباشد، باید فوراً از حال جماع‏‎ ‎‏خارج شود، و اگر خارج نشود، روزۀ او باطل است.‏

خود ارضایی جنسی( استمناء)

مساله 1588ـ‏ اگر روزه دار استمناء کند یعنی با خود کاری کند که منی از او بیرون‏‎ ‎‏آید، روزه اش باطل می شود.‏

مساله 1589ـ‏ اگر بی اختیار منی از او بیرون آید، روزه اش باطل نیست. ولی اگر‏‎ ‎‏کاری کند که بی اختیار منی از او بیرون آید، روزه اش باطل می شود.‏

مساله 1590ـ‏ هرگاه روزه دار بداند که اگر در روز بخوابد محتلم می شود یعنی‏‎ ‎‏در خواب منی از او بیرون می آید، می تواند در روز بخوابد و چنانچه بخوابد و محتلم‏‎ ‎‏هم بشود روزه اش صحیح است.‏

مساله 1591ـ‏ اگر روزه دار در حال بیرون آمدن منی از خواب بیدار شود، واجب‏‎ ‎‏نیست از بیرون آمدن آن جلوگیری کند.‏

مساله 1592ـ‏ روزه داری که محتلم شده، می تواند بول کند و به دستوری که در‏‎ ‎‏مساله 72 گفته شد، استبراء نماید، ولی اگر بداند بواسطۀ بول یا استبراء کردن‏‎ ‎‏باقیماندۀ منی از مجری بیرون می آید در صورتی که غسل کرده باشد نمی تواند‏‎ ‎‏استبراء کند.‏

مساله 1593ـ‏ روزه داری که محتلم شده اگر بداند منی در مجری مانده و در‏ صورتی که پیش از غسل بول نکند بعد از غسل منی از او بیرون می آید، بنابر احتیاط‏‎ ‎‏واجب باید پیش از غسل بول کند.‏

مساله 1594ـ‏ اگر به قصد بیرون آمدن منی کاری بکند در صورتی که منی از او‏‎ ‎‏بیرون نیاید روزه اش باطل نمی شود.‏

مساله 1595ـ‏ اگر روزه دار بدون قصد بیرون آمدن منی با کسی بازی و شوخی‏‎ ‎‏کند در صورتی که عادت نداشته باشد که بعد از بازی و شوخی منی از او خارج شود‏‎ ‎‏اگرچه اتفاقاً منی بیرون آید روزۀ او صحیح است. ولی اگر شوخی را ادامه دهد تا آنجا‏‎ ‎‏که نزدیک است منی خارج شود و خودداری نکند تا خارج گردد روزه اش باطل‏‎ ‎‏است.‏

دروغ بستن به خدا و پیامبر

مساله 1596ـ‏ اگر روزه دار به گفتن یا به نوشتن یا به اشاره و مانند اینها به خدا و‏‎ ‎‏پیغمبر و جانشینان آن حضرت عمداً نسبت دروغ بدهد اگرچه فوراً بگوید دروغ گفتم‏‎ ‎‏یا توبه کند، روزۀ او باطل است و احتیاط واجب آن است که حضرت زهرا سلام الله‏‎ ‎‏علیها و سایر پیغمبران و جانشینان آنان هم در این حکم فرقی ندارند.‏

مساله 1597ـ‏ اگر بخواهد خبری را که نمی داند راست است یا دروغ نقل کند،‏‎ ‎‏بنابر احتیاط واجب باید از کسی که آن خبر را گفته، یا از کتابی که آن خبر در آن نوشته‏‎ ‎‏شده نقل نماید لکن اگر خودش هم خبر بدهد روزه اش باطل نمی شود.‏

مساله 1598ـ‏ اگر چیزی را به اعتقاد این که راست است از قول خدا یا پیغمبر‏‎ ‎‏نقل کند و بعد بفهمد دروغ بوده، روزه اش باطل نمی شود.‏

مساله 1599ـ‏ اگر بداند دروغ بستن به خدا و پیغمبر روزه را باطل می کند و‏‎ ‎‏چیزی را که می داند دروغ است به آنان نسبت دهد و بعداً بفهمد آنچه را که گفته‏‎ ‎‏راست بوده، روزه اش صحیح است.‏

مساله 1600ـ‏ اگر دروغی را که دیگری ساخته عمداً به خدا و پیغمبر و‏‎ ‎‏جانشینان پیغمبر نسبت دهد روزه اش باطل می شود ولی اگر از قول کسی که آن دروغ‏‎ ‎‏را ساخته نقل کند اشکال ندارد.‏

مساله 1601ـ‏ اگر از روزه دار بپرسند که آیا پیغمبر ‏‏صلی الله علیه و آله وسلم‏‏ چنین مطلبی فرموده اند‏‎ ‎‏و او جایی که در جواب باید بگوید نه، عمداً بگوید بلی، یا جایی که باید بگوید بلی‏‎ ‎‏عمداً بگوید نه، روزه اش باطل می شود.‏

مساله 1602ـ‏ اگر از قول خدا یا پیغمبر حرف راستی را بگوید بعد بگوید دروغ‏‎ ‎‏گفتم یا در شب دروغی را به آنان نسبت دهد و فردای آن روز که روزه می باشد بگوید‏‎ ‎‏آنچه دیشب گفتم راست است، روزه اش باطل می شود.‏

رساندن غبار غلیظ به حلق

مساله 1603ـ‏ رساندن غبار غلیظ به حلق روزه را باطل می کند، چه غبار چیزی‏‎ ‎‏باشد که خوردن آن حلال است مثل آرد، یا غبار چیزی باشد که خوردن آن حرام‏‎ ‎‏است.‏

مساله 1604ـ‏ اگر بواسطۀ باد غبار غلیظی پیدا شود و انسان با این که متوجه‏‎ ‎‏است، مواظبت نکند و به حلق برسد، روزه اش باطل می شود.‏

مساله 1605ـ‏ احتیاط واجب آن است که روزه دار دود سیگار و تنباکو و مانند‏‎ ‎‏اینها را هم به حلق نرساند. ولی بخار غلیظ، روزه را باطل نمی کند، مگر این که در‏‎ ‎‏دهان به صورت آب درآید و فرو دهد.‏

مساله 1606ـ‏ اگر مواظبت نکند و غبار یا بخار یا دود و مانند اینها داخل حلق‏‎ ‎‏شود، چنانچه یقین داشته که به حلق نمی رسد روزه اش صحیح است.‏

مساله 1607ـ‏ اگر فراموش کند که روزه است و مواظبت نکند، یا بی اختیار غبار‏‎ ‎‏و مانند آن به حلق او برسد روزه اش باطل نمی شود و چنانچه ممکن است باید آن را‏‎ ‎‏بیرون آورد.‏

فرو بردن سر در آب

مساله 1608ـ‏ اگر روزه دار عمداً تمام سر را در آب فرو برد، اگرچه باقی بدن او‏‎ ‎‏از آب بیرون باشد، بنابر احتیاط واجب باید قضای آن روزه را بگیرد. ولی اگر تمام‏‎ ‎‏بدن را آب بگیرد و مقداری از سر بیرون باشد، روزه باطل نمی شود.‏

مساله 1609ـ‏ اگر نصف سر را یک دفعه و نصف دیگر آن را دفعۀ دیگر در آب‏‎ ‎‏فرو برد، روزه اش باطل نمی شود.‏

مساله 1610ـ‏ اگر شک کند که تمام سر زیر آب رفته یا نه، روزه اش صحیح‏‎ ‎‏است.‏

مساله 1611ـ‏ اگر تمام سر زیر آب برود ولی مقداری از موها بیرون بماند روزه‏‎ ‎‏باطل می شود.‏

مساله 1612ـ‏ احتیاط واجب آن است که سر را در گلاب فرو نبرد ولی در آبهای‏‎ ‎‏مضاف دیگر و در چیزهای دیگر که روان است اشکال ندارد.‏

مساله 1613ـ‏ اگر روزه دار بی اختیار در آب بیفتد و تمام سر او را آب بگیرد، یا‏‎ ‎‏فراموش کند که روزه است و سر در آب فرو برد، روزۀ او باطل نمی شود.‏

مساله 1614ـ‏ اگر عادتاً با افتادن در آب سرش زیر آب می رود، چنانچه با توجه‏‎ ‎‏به این مطلب خود را در آب بیندازد و سرش زیر آب برود روزه اش باطل می شود.‏

مساله 1615ـ‏ اگر فراموش کند که روزه است و سر را در آب فرو برد، یا دیگری‏‎ ‎‏به زور سر او را در آب فرو برد، چنانچه در زیر آب یادش بیاید که روزه است، یا آن‏‎ ‎‏کس دست خود را بردارد، باید فوراً سر را بیرون آورد، و چنانچه بیرون نیاورد،‏‎ ‎‏روزه اش باطل می شود.‏

مساله 1616ـ‏ اگر فراموش کند که روزه است و به نیت غسل سر را در آب فرو‏‎ ‎‏برد، روزه و غسل او صحیح است.‏

مساله 1617ـ‏ اگر بداند که روزه است و عمداً برای غسل سر را در آب فرو برد،‏‎ ‎‏چنانچه روزۀ او، روزۀ واجبی باشد که مثل روزۀ کفاره وقت معینی ندارد، غسل‏‎ ‎‏صحیح و روزه باطل می باشد، ولی اگر واجب معین باشد، اگر به فرو بردن سر در‏‎ ‎‏آب، قصد غسل کند، روزۀ او باطل است، و بنابر احتیاط واجب، غسل او هم باطل‏‎ ‎‏است مگر آن که در زیر آب، یا در حال خارج شدن از آب نیت غسل کند که در این‏‎ ‎‏صورت غسل او صحیح است و اما اگر روزۀ ماه رمضان باشد، هم غسل و هم روزه‏‎ ‎‏باطل است مگر آنکه در همان زیر آب توبه نماید و در حال خارج شدن از آب نیت‏‎ ‎‏غسل کند که در این صورت غسل او صحیح است.‏

باقی ماندن بر جنابت و حیض و نفاس تا اذان صبح

مساله 1619ـ‏ اگر جنب عمداً تا اذان صبح غسل نکند، یا اگر وظیفۀ او تیمم‏‎ ‎‏است عمداً تیمم ننماید، روزه اش باطل است.‏

مساله 1620ـ‏ اگر در روزۀ واجبی که مثل روزۀ ماه رمضان وقت آن معین است تا‏‎ ‎‏اذان صبح غسل نکند و تیمم هم ننماید، روزه اش صحیح است.‏

مساله 1621ـ‏ کسی که جنب است و می خواهد روزۀ واجبی بگیرد که مثل روزۀ‏‎ ‎‏رمضان وقت آن معین است، چنانچه عمداً غسل نکند تا وقت تنگ شود، می تواند با‏‎ ‎‏تیمم روزه بگیرد و صحیح است.‏

مساله 1622ـ‏ اگر جنب در ماه رمضان غسل را فراموش کند و بعد از یک روز‏‎ ‎‏یادش بیاید، باید روزۀ آن روز را قضا نماید و اگر بعد از چند روز یادش بیاید، باید‏‎ ‎‏روزۀ هر چند روزی را که یقین دارد جنب بوده قضا نماید مثلاً اگر نمی داند سه روز‏‎ ‎‏جنب بوده یا چهار روز، باید روزۀ سه روز را قضا کند.‏

مساله 1623ـ‏ کسی که در شب ماه رمضان برای هیچ کدام از غسل و تیمم وقت‏‎ ‎‏ندارد، اگر خود را جنب کند، روزه اش باطل است و قضا و کفاره بر او واجب‏‎ ‎‏می شود، ولی اگر برای تیمم وقت دارد، چنانچه خود را جنب کند، با تیمم روزۀ او‏‎ ‎‏صحیح است ولی گناهکار است.‏

مساله 1624ـ‏ اگر گمان کند که به اندازۀ غسل وقت دارد و خود را جنب کند و‏‎ ‎‏بعد بفهمد وقت تنگ بوده چنانچه تیمم کند روزه اش صحیح است.‏

مساله 1625ـ‏ کسی که در شب ماه رمضان جنب است و می داند که اگر بخوابد‏‎ ‎‏تا صبح بیدار نمی شود، نباید بخوابد و چنانچه بخوابد و تا صبح بیدار نشود، روزه اش‏‎ ‎‏باطل است و قضا و کفاره بر او واجب می شود.‏

مساله 1626ـ‏ هرگاه جنب در شب ماه رمضان بخوابد و بیدار شود اگر احتمال‏‎ ‎‏بدهد که اگر دوباره بخوابد بیدار می شود برای غسل، می تواند بخوابد.‏

مساله 1627ـ‏ کسی که در شب ماه رمضان جنب است و می داند یا احتمال‏‎ ‎‏می دهد که اگر بخوابد پیش از اذان صبح بیدار می شود، چنانچه تصمیم داشته باشد‏‎ ‎‏که بعد از بیدار شدن غسل کند و با این تصمیم بخوابد و تا اذان خواب بماند روزه اش‏‎ ‎‏صحیح است.‏

مساله 1628ـ‏ کسی که در شب ماه رمضان جنب است و می داند یا احتمال‏‎ ‎‏می دهد که اگر بخوابد پیش از اذان صبح بیدار می شود، چنانچه غفلت داشته باشد که‏‎ ‎‏بعد از بیدار شدن باید غسل کند، در صورتی که بخوابد و تا اذان صبح خواب بماند‏‎ ‎‏روزه اش صحیح است.‏

مساله 1629ـ‏ کسی که در شب ماه رمضان جنب است و می داند یا احتمال‏‎ ‎‏می دهد که اگر بخوابد پیش از اذان صبح بیدار می شود، چنانچه نخواهد بعد از بیدار‏‎ ‎‏شدن غسل کند، یا تردید داشته باشد که غسل کند یا نه، در صورتی که بخوابد و‏‎ ‎‏بیدار نشود، روزه اش باطل است.‏

مساله 1630ـ‏ اگر جنب در شب ماه رمضان بخوابد و بیدار شود و بداند یا‏‎ ‎‏احتمال دهد که اگر دوباره بخوابد پیش از اذان صبح بیدار می شود و تصمیم هم‏‎ ‎‏داشته باشد که بعد از بیدار شدن غسل کند، چنانچه دوباره بخوابد و تا اذان بیدار‏‎ ‎‏نشود، باید روزۀ آن روز را قضا کند و همچنین است اگر از خواب دوم بیدار شود و‏‎ ‎‏برای مرتبۀ سوم بخوابد، و کفاره بر او واجب نمی شود.‏

مساله 1631ـ‏ خوابی را که در آن محتلم شده نباید خواب اول حساب کرد بلکه‏‎ ‎‏اگر از آن خواب بیدار شود و دوباره بخوابد خواب اول حساب می شود.‏

مساله 1632ـ‏ اگر روزه دار در روز محتلم شود، واجب نیست فوراً غسل کند.‏

مساله 1633ـ‏ هرگاه در ماه رمضان بعد از اذان صبح بیدار شود و ببیند محتلم‏‎ ‎‏شده، اگرچه بداند پیش از اذان محتلم شده، روزۀ او صحیح است.‏

مساله 1634ـ‏ کسی که می خواهد قضای روزۀ رمضان را بگیرد، هرگاه تا اذان‏‎ ‎‏صبح جنب بماند، اگرچه از روی عمد نباشد روزۀ او باطل است.‏

مساله 1635ـ‏ کسی که می خواهد قضای روزۀ رمضان را بگیرد اگر بعد از اذان‏ صبح بیدار شود و ببیند محتلم شده و بداند پیش از اذان محتلم شده است، چنانچه‏‎ ‎‏وقت قضای روزه تنگ است مثلاً پنج روز روزۀ قضای رمضان دارد و پنج روز هم به‏‎ ‎‏رمضان مانده است، بعد از رمضان عوض آن را به جا آورد و اگر وقت قضای روزه‏‎ ‎‏تنگ نیست باید روز دیگر روزه بگیرد، و در هر صورت این روز را لازم نیست روزه‏‎ ‎‏بگیرد.‏

مساله 1636ـ‏ اگر در روزۀ واجبی غیر روزۀ رمضان و قضای آن تا اذان صبح‏‎ ‎‏جنب بماند، روزه اش صحیح است چه وقت آن معین باشد و چه نباشد.‏

مساله 1637ـ‏ اگر زن پیش از اذان صبح از حیض یا نفاس پاک شود و عمداً غسل‏‎ ‎‏نکند، یا اگر وظیفۀ او تیمم است عمداً تیمم نکند روزه اش باطل است.‏

مساله 1638ـ‏ اگر زن پیش از اذان صبح از حیض یا نفاس پاک شود و برای غسل‏‎ ‎‏وقت نداشته باشد، چنانچه بخواهد روزۀ ماه رمضان یا قضای آن را بگیرد باید تیمم‏‎ ‎‏نماید و روزه اش صحیح است، و اگر بخواهد روزۀ مستحب یا روزۀ واجب مثل روزۀ‏‎ ‎‏کفاره و روزۀ نذری بگیرد اگرچه بدون تیمم هم روزه اش صحیح است ولی احتیاط‏‎ ‎‏مستحب آن است که تیمم کند.‏

مساله 1639ـ‏ اگر زن نزدیک اذان صبح از حیض یا نفاس پاک شود و برای هیچ‏‎ ‎‏کدام از غسل و تیمم وقت نداشته باشد، یا بعد از اذان بفهمد که پیش از اذان پاک‏‎ ‎‏شده، روزۀ او صحیح است، ولی اگر در وسعت وقت قضای رمضان را گرفته باشد‏‎ ‎‏صحیح بودن آن اشکال دارد.‏

مساله 1640ـ‏ اگر زن بعد از اذان صبح از خون حیض یا نفاس پاک شود، یا در‏‎ ‎‏بین روز خون حیض یا نفاس بیند اگرچه نزدیک مغرب باشد، روزۀ او باطل است.‏

مساله 1641ـ‏ اگر زن غسل حیض یا نفاس را فراموش کند و بعد از یک روز یا‏‎ ‎‏چند روز یادش بیاید، روزه هایی که گرفته صحیح است.‏

مساله 1642ـ‏ اگر زن پیش از اذان صبح در ماه رمضان از حیض یا نفاس پاک‏‎ ‎‏شود و در غسل کردن کوتاهی کند و تا اذان غسل نکند و در تنگی وقت تیمم هم‏‎ ‎‏نکند، روزه اش باطل است. ولی چنانچه کوتاهی نکند مثلاً منتظر باشد که حمام زنانه‏ شود، اگرچه سه مرتبه بخوابد و تا اذان غسل نکند، در صورتی که تیمم کند روزۀ او‏‎ ‎‏صحیح است.‏

مساله 1643ـ‏ اگر زنی که در حال استحاضه است، غسل های خود را به تفصیلی‏‎ ‎‏که در احکام استحاضه (در مساله 417 به بعد گفته شد) به جا آورد، روزۀ او صحیح‏‎ ‎‏است.‏

مساله 1644ـ‏ کسی که مس میت کرده یعنی جایی از بدن خود را به بدن میت‏‎ ‎‏رسانده، می تواند بدون غسل مس میت روزه بگیرد، و اگر در حال روزه هم میت را‏‎ ‎‏مس نماید، روزۀ او باطل نمی شود.‏

اماله کردن

مساله 1645ـ‏ اماله کردن با چیز روان اگرچه از روی ناچاری و برای معالجه‏‎ ‎‏باشد روزه را باطل می کند، ولی استعمال شیاف هایی که برای معالجه است اشکال‏‎ ‎‏ندارد، و احتیاط واجب آن است که از استعمال شیاف هایی که برای کیف کردن است‏‎ ‎‏مثل شیاف تریاک یا برای تغذیه از این مجری است خودداری نمایند.‏

 قِی کردن

مساله 1646ـ‏ هرگاه روزه دار عمداً قی کند ـ اگرچه بواسطۀ مرض و مانند آن‏‎ ‎‏ناچار باشد ـ روزه اش باطل می شود ولی اگر سهواً یا بی اختیار قی کند اشکال ندارد.‏

مساله 1647ـ‏ اگر در شب چیزی بخورد که می داند بواسطۀ خوردن آن، در روز‏‎ ‎‏بی اختیار قی می کند، احتیاط واجب آن است که روزۀ آن روز را قضا نماید.‏

مساله 1648ـ‏ اگر روزه دار بتواند از قی کردن خودداری کند چنانچه برای او‏‎ ‎‏ضرر و مشقت نداشته باشد، باید خودداری نماید.‏

مساله 1649ـ‏ اگر مگس در گلوی روزه دار برود، چنانچه بقدری پایین رود که به‏‎ ‎‏فرو بردن آن خوردن نمی گویند لازم نیست آن را بیرون آورد و روزۀ او صحیح است،‏‎ ‎‏و اگر به این مقدار پایین نرود باید آن را بیرون آورد اگرچه موجب شود که قی کند و‏‎ ‎‏روزه اش باطل شود، و چنانچه فرو برد روزه اش باطل می شود، و بنابر احتیاط واجب‏ باید کفاره جمع بدهد.‏

مساله 1650ـ‏ اگر سهواً چیزی را فرو ببرد و پیش از رسیدن به شکم یادش بیاید‏‎ ‎‏که روزه است، چنانچه بقدری پایین رفته باشد که آن را داخل شکم کند خوردن‏‎ ‎‏نمی گویند لازم نیست آن را بیرون آورد و روزۀ او صحیح است.‏

مساله 1651ـ‏ اگر یقین داشته باشد که بواسطۀ آروغ زدن، چیزی از گلو بیرون‏‎ ‎‏می آید نباید عمداً آروغ بزند ولی اگر یقین نداشته باشد اشکال ندارد.‏

مساله 1652ـ‏ اگر آروغ بزند و بدون اختیار چیزی در گلو یا دهانش بیاید، باید‏‎ ‎‏آن را بیرون بریزد و اگر بی اختیار فرو رود، روزه اش صحیح است.‏

احکام چیزهایی که روزه را باطل میکند

مساله 1653ـ‏ اگر انسان عمداً و از روی اختیار کاری که روزه را باطل می کند‏‎ ‎‏انجام دهد روزۀ او باطل می شود، و چنانچه از روی عمد نباشد اشکال ندارد، ولی‏‎ ‎‏جنب اگر بخوابد و به تفصیلی که در مسالۀ 1630 گفته شد تا اذان صبح غسل نکند‏‎ ‎‏روزۀ او باطل است.‏

مساله 1654ـ‏ اگر روزه دار سهواً یکی از کارهایی که روزه را باطل می کند انجام‏‎ ‎‏دهد و به خیال این که روزه اش باطل شده، عمداً دوباره یکی از آنها را به جا آورد،‏‎ ‎‏روزۀ او باطل می شود.‏

مساله 1655ـ‏ اگر چیزی به زور در گلوی روزه دار بریزند، یا سر او را به زور در‏‎ ‎‏آب فرو برند، روزۀ او باطل نمی شود. ولی اگر مجبورش کنند که روزۀ خود را باطل‏‎ ‎‏کند مثلاً به او بگویند اگر غذا نخوری ضرر مالی یا جانی به تو می زنیم و خودش برای‏‎ ‎‏جلوگیری از ضرر چیزی بخورد، روزۀ او باطل می شود.‏

مساله 1656ـ‏ روزه دار نباید جایی برود که می داند چیزی در گلویش می ریزند یا‏‎ ‎‏مجبورش می کنند که خودش روزۀ خود را باطل کند، امّا اگر قصد رفتن کند و نرود یا‏‎ ‎‏بعد از رفتن چیزی به خوردش ندهند روزۀ او صحیح است، و چنانچه از روی‏‎ ‎‏ناچاری کاری که روزه را باطل می کند انجام دهد روزۀ او باطل می شود، ولی اگر‏‎ ‎‏چیزی در گلویش بریزند باطل شدن روزۀ او محل اشکال است.‏

آنچه برای روزه دار مکروه است

مساله 1657ـ‏ چند چیز برای روزه دار مکروه است و از آن جمله است:‏

‏‏دوا ریختن به چشم و سرمه کشیدن در صورتی که مزه یا بوی آن به حلق برسد،‏‎ ‎‏انجام دادن هر کاری که مانند خون گرفتن و حمام رفتن باعث ضعف می شود، انفیه‏‎ ‎‏کشیدن اگر نداند که به حلق می رسد و اگر بداند به حلق می رسد جایز نیست، بو‏‎ ‎‏کردن گیاههای معطر، نشستن زن در آب، استعمال شیاف، تر کردن لباسی که در بدن‏‎ ‎‏است، کشیدن دندان و هر کاری که بواسطۀ آن از دهان خون بیاید، مسواک کردن به‏‎ ‎‏چوب تر، و نیز مکروه است انسان بدون قصد بیرون آمدن منی زن خود را ببوسد، یا‏‎ ‎‏کاری کند که شهوت خود را به حرکت آورد، و اگر به قصد بیرون آمدن منی باشد در‏‎ ‎‏صورتی که منی بیرون آید روزۀ او باطل می شود.‏

جاهایی که قضا و کَفّاره واجب است

مساله 1658ـ‏ اگر در روزۀ رمضان عمداً قی کند یا در شب جنب شود و به‏‎ ‎‏تفصیلی که در مسالۀ 1630 گفته شد سه مرتبه بیدار شود و بخوابد و تا اذان صبح‏‎ ‎‏بیدار نشود فقط باید قضای آن روز را بگیرد و چنانچه عمداً اماله کند یا سر زیر آب‏‎ ‎‏ببرد بنابر احتیاط واجب باید کفاره هم بدهد ولی اگر کار دیگری که روزه را باطل‏‎ ‎‏می کند عمداً انجام دهد در صورتی که می دانسته آن کار روزه را باطل می کند قضا و‏‎ ‎‏کفاره بر او واجب می شود.‏

مساله 1659ـ‏ اگر بواسطۀ ندانستن مساله کاری انجام دهد که روزه را باطل‏‎ ‎‏می کند، چنانچه می توانسته مساله را یاد بگیرد، بنابر احتیاط واجب کفاره بر او ثابت‏‎ ‎‏می شود و اگر نمی توانسته مساله را یاد بگیرد یا اصلاً ملتفت مساله نبوده یا یقین‏‎ ‎‏داشته که فلان چیز روزه را باطل نمی کند، کفاره بر او واجب نیست.‏

کَفّارۀ روزه

مساله 1660ـ‏ کسی که کفارۀ روزۀ رمضان بر او واجب است، باید یک بنده آزاد‏‎ ‎‏کند یا به دستوری که در مسالۀ بعد گفته می شود دو ماه روزه بگیرد، یا شصت فقیر را‏ سیر کند یا به هر کدام یک مُد که تقریباً ده سیر است طعام یعنی گندم یا جو و مانند‏‎ ‎‏اینها بدهد، و چنانچه اینها برایش ممکن نباشد، هر چند مد که می تواند به فقرا طعام‏‎ ‎‏بدهد و اگر نتواند طعام بدهد باید استغفار کند، اگرچه مثلاً یک مرتبه بگوید‏‎ ‎استغفرالله ‏و احتیاط واجب در فرض اخیر آن است که هر وقت بتواند، کفاره را‏‎ ‎‏بدهد.‏

مساله 1661ـ‏ کسی که می خواهد دو ماه کفارۀ روزۀ رمضان را بگیرد، باید سی و‏‎ ‎‏یک روز آن را پی در پی بگیرد و اگر بقیۀ آن پی در پی نباشد اشکال ندارد.‏

مساله 1662ـ‏ کسی که می خواهد دو ماه کفارۀ روزۀ رمضان را بگیرد، نباید‏‎ ‎‏موقعی شروع کند که در بین سی و یک روز، روزی باشد که مانند عید قربان، روزۀ آن‏‎ ‎‏حرام است.‏

مساله 1663ـ‏ کسی که باید پی در پی روزه بگیرد، اگر در بین آن بدون عذر یک‏‎ ‎‏روز روزه نگیرد، یا وقتی شروع کند که در بین آن به روزی برسد که روزۀ آن واجب‏‎ ‎‏است، مثلاً به روزی برسد که نذر کرده آن روز را روزه بگیرد، باید روزه ها را از سر‏‎ ‎‏بگیرد.‏

مساله 1664ـ‏ اگر در بین روزهایی که باید پی در پی روزه بگیرد عذری مثل‏‎ ‎‏حیض یا نفاس، یا سفری که در رفتن آن مجبور است، برای او پیش آید، بعد از‏‎ ‎‏برطرف شدن عذر واجب نیست روزه ها را از سر بگیرد بلکه بقیه را بعد از برطرف‏‎ ‎‏شدن عذر به جا می آورد.‏

مساله 1665ـ ‏اگر به چیز حرامی روزۀ خود را باطل کند، چه آن چیز اصلاً حرام‏‎ ‎‏باشد مثل شراب و زنا، یا به جهتی حرام شده باشد، مثل نزدیکی کردن با عیال خود‏‎ ‎‏در حال حیض، بنابر احتیاط کفاره جمع بر او واجب می شود یعنی باید یک بنده آزاد‏‎ ‎‏کند و دو ماه روزه بگیرد و شصت فقیر را سیر کند، یا به هر کدام آنها یک مد که تقریباً‏‎ ‎‏ده سیر است گندم یا جو یا نان و مانند اینها بدهد. و چنانچه هر سه برایش ممکن‏‎ ‎‏نباشد، هر کدام آنها که ممکن است باید انجام دهد.‏

مساله 1666ـ‏ اگر روزه دار دروغی را به خدا و پیغمبر ‏‏صلی الله علیه و آله وسلم‏‏ نسبت دهد، کفارۀ‏‎ ‎‏جمع که تفصیل آن در مسالۀ پیش گفته شد بنابر احتیاط بر او واجب می شود.‏

مساله 1667ـ‏ اگر روزه دار در یک روز ماه رمضان چند مرتبه جماع کند، یک‏‎ ‎‏کفاره بر او واجب است. ولی اگر جماع او حرام باشد یک کفارۀ جمع واجب می شود.‏

مساله 1668ـ‏ اگر روزه دار در یک روز ماه رمضان چند مرتبه غیر جماع کار‏‎ ‎‏دیگری که روزه را باطل می کند انجام دهد، برای همۀ آنها یک کفاره کافی است.‏

مساله 1669ـ‏ اگر روزه دار جماع حرام کند و بعد با حلال خود جماع نماید یک‏‎ ‎‏کفاره جمع کافی است.‏

مساله 1670ـ‏ اگر روزه دار کاری که حلال است و روزه را باطل می کند، انجام‏‎ ‎‏دهد، مثلاً آب بیاشامد و بعد کار دیگری که حرام است و روزه را باطل می کند انجام‏‎ ‎‏دهد، مثلاً غذای حرامی بخورد، یک کفاره کافی است.‏

مساله 1671ـ‏ اگر روزه دار آروغ بزند و چیزی در دهانش بیاید، چنانچه عمداً آن‏‎ ‎‏را فرو ببرد، روزه اش باطل است. و باید قضای آن را بگیرد و کفاره هم بر او واجب‏‎ ‎‏می شود، و اگر خوردن آن چیز حرام باشد، مثلاً موقع آروغ زدن، خون یا غذایی که از‏‎ ‎‏صورت غذا بودن خارج شده، به دهان او بیاید و عمداً آن را فرو برد، باید قضای آن‏‎ ‎‏روزه را بگیرد و بنابر احتیاط، کفارۀ جمع هم بر او واجب می شود.‏

مساله 1672ـ‏ اگر نذر کند که روز معینی را روزه بگیرد، چنانچه در آن روز عمداً‏‎ ‎‏روزۀ خود را باطل کند، باید یک بنده آزاد نماید یا دو ماه پی در پی روزه بگیرد یا به‏‎ ‎‏شصت فقیر طعام دهد.‏

مساله 1673ـ‏ اگر به گفتۀ کسی که می گوید مغرب شده افطار کند و بعد بفهمد‏‎ ‎‏مغرب نبوده است، قضا و کفاره بر او واجب می شود. ولی اگر خبر دهنده عادل بوده‏‎ ‎‏فقط قضای آن روز واجب است.‏

مساله 1674ـ‏ کسی که عمداً روزۀ خود را باطل کرده، اگر بعد از ظهر مسافرت‏‎ ‎‏کند، یا پیش از ظهر برای فرار از کفاره سفر نماید، کفاره از او ساقط نمی شود بلکه اگر‏‎ ‎‏قبل از ظهر مسافرتی برای او پیش آمد کند، بنابر احتیاط کفاره بر او واجب است.‏

مساله 1675ـ‏ اگر عمداً روزۀ خود را باطل کند، و بعد عذری مانند حیض یا‏‎ ‎‏نفاس یا مرض برای او پیدا شود، کفاره بر او واجب نیست.‏

مساله 1676ـ‏ اگر یقین کند که روز اول ماه رمضان است و عمداً روزۀ خود را‏‎ ‎‏باطل کند بعد معلوم شود که آخر شعبان بوده کفاره بر او واجب نیست.‏

مساله 1677ـ‏ اگر انسان شک کند که آخر رمضان است یا اول شوال و عمداً‏‎ ‎‏روزۀ خود را باطل کند، بعد معلوم شود اول شوال بوده کفاره بر او واجب نیست.‏

مساله 1678ـ‏ اگر روزه دار در ماه رمضان با زن خود که روزه دار است جماع کند،‏‎ ‎‏چنانچه زن را مجبور کرده باشد، کفارۀ روزۀ خودش و روزۀ زن را باید بدهد، و اگر‏‎ ‎‏زن به جماع راضی بوده، بر هر کدام یک کفاره واجب می شود.‏

مساله 1679ـ‏ اگر زنی شوهر روزه دار خود را مجبور کند که جماع نماید، یا کار‏‎ ‎‏دیگری که روزه را باطل می کند انجام دهد، واجب نیست کفارۀ روزۀ شوهر را بدهد.‏

مساله 1680ـ‏ اگر روزه دار در ماه رمضان، با زن خود که روزه دار است جماع‏‎ ‎‏کند، چنانچه بطوری زن را مجبور کرده باشد که از خود اختیاری نداشته باشد و در‏‎ ‎‏بین جماع زن راضی شود، باید مرد دو کفاره و زن یک کفاره بدهد، و اگر با اراده و‏‎ ‎‏اختیار عمل را انجام دهد اگرچه مجبورش کرده باشد مرد باید کفارۀ خودش و زن را‏‎ ‎‏بدهد.‏

مساله 1681ـ‏ اگر روزه دار در ماه رمضان با زن روزه دار خود که خواب است‏‎ ‎‏جماع نماید، یک کفاره بر او واجب می شود و روزۀ زن صحیح است و کفاره هم بر او‏‎ ‎‏واجب نیست.‏

مساله 1682ـ‏ اگر مرد زن خود را مجبور کند که غیر جماع کار دیگری که روزه را‏‎ ‎‏باطل می کند به جا آورد، کفارۀ زن را نباید بدهد و بر خود زن هم کفاره واجب نیست.‏

مساله 1683ـ‏ کسی که بواسطۀ مسافرت یا مرض روزه نمی گیرد، نمی تواند زن‏‎ ‎‏روزه دار خود را مجبور به جماع کند، ولی اگر او را مجبور نماید بنابر احتیاط باید‏‎ ‎‏کفاره اش را بدهد.‏

مساله 1684ـ‏ انسان نباید در به جا آوردن کفاره کوتاهی کند، ولی لازم نیست‏‎ ‎‏فوراً آن را انجام دهد.‏

مساله 1685ـ‏ اگر کفاره بر انسان واجب شود و چند سال آن را به جا نیاورد،‏‎ ‎‏چیزی بر آن اضافه نمی شود.‏

مساله 1686ـ‏ کسی که باید برای کفارۀ یک روز شصت فقیر را طعام بدهد، اگر‏‎ ‎‏به شصت فقیر دسترسی دارد، نباید به هر کدام از آنها بیشتر از یک مد که تقریباً ده‏‎ ‎‏سیر است طعام بدهد، یا یک فقیر را بیشتر از یک مرتبه سیر نماید، ولی چنانچه‏ انسان اطمینان داشته باشد که فقیر طعام را به عیالات خود می دهد یا به آنها‏‎ ‎‏می خوراند می تواند برای هر یک از عیالات فقیر اگرچه صغیر باشند یک مد به آن‏‎ ‎‏فقیر بدهد.‏

مساله 1687ـ‏ کسی که قضای روزۀ رمضان را گرفته، اگر بعد از ظهر عمداً کاری‏‎ ‎‏که روزه را باطل می کند انجام دهد، باید به ده فقیر هر کدام یک مد که تقریباً ده سیر‏‎ ‎‏است طعام بدهد و اگر نمی تواند بنابر احتیاط واجب باید سه روز پی در پی روزه‏‎ ‎‏بگیرد.‏

جاهایی که فقط قضای روزه واجب است

مساله 1688ـ‏ در چند صورت فقط قضای روزه بر انسان واجب است و کفاره‏‎ ‎‏واجب نیست:‏

‏‏اول: آن که روزه دار در روز ماه رمضان عمداً قی کند.‏

‏‏دوم: آن که در شب ماه رمضان جنب باشد و به تفصیلی که در مسالۀ 1630 گفته‏‎ ‎‏شد تا اذان صبح از خواب سوم بیدار نشود.‏

‏‏سوم: عملی که روزه را باطل می کند به جا نیاورد ولی نیت روزه نکند، یا ریا‏‎ ‎‏کند، یا قصد کند که روزه نباشد.‏

‏‏چهارم: آن که در ماه رمضان غسل جنابت را فراموش کند و با حال جنابت یک‏‎ ‎‏روز یا چند روز روزه بگیرد.‏

‏‏پنجم: آن که در ماه رمضان بدون این که تحقیق کند صبح شده یا نه، کاری که‏‎ ‎‏روزه را باطل می کند انجام دهد، بعد معلوم شود صبح بوده، و نیز اگر بعد از تحقیق با‏‎ ‎‏این که گمان دارد صبح شده، کاری که روزه را باطل می کند انجام دهد بعد معلوم‏‎ ‎‏شود صبح بوده قضای آن روزه بر او واجب است، ولی اگر بعد از تحقیق گمان یا یقین‏‎ ‎‏کند که صبح نشده و چیزی بخورد و بعد معلوم شود صبح بوده قضا واجب نیست‏‎ ‎‏بلکه اگر بعد از تحقیق شک کند که صبح شده یا نه و کاری که روزه را باطل می کند‏‎ ‎‏انجام دهد، بعد معلوم شود صبح بوده، قضا واجب نیست.‏

‏‏ششم: آن که کسی بگوید صبح نشده و انسان به گفتۀ او کاری که روزه را باطل‏‎ ‎‏می کند انجام دهد، بعد معلوم شود صبح بوده است.‏

‎‏هفتم: آن که کسی بگوید صبح شده و انسان به گفتۀ او یقین نکند، یا خیال کند‏‎ ‎‏شوخی می کند و کاری که روزه را باطل می کند انجام دهد، بعد معلوم شود صبح بوده‏‎ ‎‏است.‏

‏‏هشتم: آن که به گفتۀ کس دیگر که عادل باشد افطار کنند، بعد معلوم شود‏‎ ‎‏مغرب نبوده است.‏

‏‏نهم: آن که در هوای صاف بواسطۀ تاریکی یقین کند که مغرب شده و افطار کند‏‎ ‎‏بعد معلوم شود مغرب نبوده است، ولی اگر در هوای ابر به گمان این که مغرب شده‏‎ ‎‏افطار کند، بعد معلوم شود مغرب نبوده، قضا لازم نیست.‏

‏‏دهم: آن که برای خنک شدن، یا بی جهت مضمضه کند یعنی آب در دهان‏‎ ‎‏بگرداند و بی اختیار فرو رود، ولی اگر فراموش کند که روزه است و آب را فرو دهد،‏‎ ‎‏یا برای وضو مضمضه کند و بی اختیار فرو رود، قضا بر او واجب نیست.‏

مساله 1689ـ‏ اگر غیر آب چیز دیگری را در دهان ببرد و بی اختیار فرو رود یا‏‎ ‎‏آب داخل بینی کند و بی اختیار فرو رود، قضا بر او واجب نیست.‏

مساله 1690ـ‏ مضمضه زیاد برای روزه دار مکروه است و اگر بعد از مضمضه‏‎ ‎‏بخواهد آب دهان را فرو برد، بهتر است سه مرتبه آب دهان را بیرون بریزد.‏

مساله 1691ـ‏ اگر انسان بداند که به واسطۀ مضمضه بی اختیار، یا از روی‏‎ ‎‏فراموشی آب وارد گلویش می شود، نباید مضمضه کند.‏

مساله 1692ـ‏ اگر در ماه رمضان، بعد از تحقیق یقین کند که صبح نشده و کاری‏‎ ‎‏که روزه را باطل می کند انجام دهد، بعد معلوم شود صبح بوده قضا لازم نیست.‏

مساله 1693ـ‏ اگر انسان شک کند که مغرب شده یا نه، نمی تواند افطار کند، ولی‏‎ ‎‏اگر شک کند که صبح شده یا نه، پیش از تحقیق هم می تواند کاری که روزه را باطل‏‎ ‎‏می کند انجام دهد.‏

احکام روزۀ قضا

مساله 1694ـ‏ اگر دیوانه عاقل شود، واجب نیست روزه های وقتی را که دیوانه‏‎ ‎‏بوده قضا نماید.‏

مساله 1695ـ‏ اگر کافر مسلمان شود، واجب نیست روزه های وقتی را که کافر‏ بوده قضا نماید. ولی اگر مسلمانی کافر شود و دوباره مسلمان گردد روزه های وقتی را‏‎ ‎‏که کافر بوده باید قضا نماید.‏

مساله 1696ـ‏ روزه ای که از انسان بواسطۀ مستی فوت شده، باید قضا نماید،‏‎ ‎‏اگرچه چیزی را که بواسطۀ آن مست شده، برای معالجه خورده باشد، بلکه اگر نیت‏‎ ‎‏روزه کرده و مست شده و در حال مستی روزه را ادامه داده تا از مستی خارج شده‏‎ ‎‏باشد بنابر احتیاط واجب باید روزۀ آن روز را تمام کند و بعداً قضا نماید.‏

مساله 1697ـ‏ اگر برای عذری چند روز روزه نگیرد و بعد شک کند که چه وقت‏‎ ‎‏عذر او برطرف شده می تواند مقدار کمتر را که احتمال می دهد روزه نگرفته قضا‏‎ ‎‏نماید، مثلاً کسی که پیش از ماه رمضان مسافرت کرده و نمی داند پنجم رمضان از‏‎ ‎‏سفر برگشته یا ششم، می تواند پنج روز روزه بگیرد و نیز کسی هم که نمی داند چه‏‎ ‎‏وقت عذر برایش پیدا شده، می تواند مقدار کمتر را قضا نماید، مثلاً اگر در آخرهای‏‎ ‎‏ماه رمضان مسافرت کند و بعد از رمضان برگردد و نداند که بیست و پنجم رمضان‏‎ ‎‏مسافرت کرده، یا بیست و ششم، می تواند مقدار کمتر یعنی پنج روز را قضا کند.‏

مساله 1698ـ‏ اگر از چند ماه رمضان روزۀ قضا داشته باشد، قضای هر کدام را‏‎ ‎‏که اول بگیرد مانعی ندارد. ولی اگر وقت قضای رمضان آخر تنگ باشد، مثلاً پنج روز‏‎ ‎‏از رمضان آخر قضا داشته باشد و پنج روز هم به رمضان مانده باشد باید اول، قضای‏‎ ‎‏رمضان آخر را بگیرد.‏

مساله 1699ـ‏ اگرقضای روزۀ چندرمضان براو واجب باشد ودرنیت معین نکند‏‎ ‎‏روزه ای را که می گیرد قضای کدام رمضان است، قضای سال اول حساب می شود.‏

مساله 1700ـ‏ کسی که قضای روزۀ رمضان را گرفته، اگر وقت قضای روزه او‏‎ ‎‏تنگ نباشد می تواند پیش از ظهر روزۀ خود را باطل نماید.‏

مساله 1701ـ‏ اگر قضای روزۀ ماه رمضان شخص دیگری را گرفته باشد، احتیاط‏‎ ‎‏واجب آن است که بعد از ظهر روزه را باطل نکند.‏

مساله 1702ـ‏ اگر بواسطۀ مرض، یا حیض، یا نفاس، روزۀ رمضان را نگیرد و‏‎ ‎‏پیش از تمام شدن رمضان بمیرد، لازم نیست روزه هایی را که نگرفته برای او قضا‏‎ ‎‏کنند، اگر چه مستحب است.‏

مساله 1703ـ‏ اگر بواسطۀ مرضی روزۀ رمضان را نگیرد و مرض او تا رمضان‏‎ ‎‏سال بعد طول بکشد قضای روزه هایی را که نگرفته بر او واجب نیست، و باید برای‏‎ ‎‏هر روز یک مد که تقریباً ده سیر است طعام یعنی گندم یا جو و مانند اینها به فقیر‏‎ ‎‏بدهد، ولی اگر بواسطۀ عذر دیگری مثلاً برای مسافرت روزه نگرفته باشد و عذر او‏‎ ‎‏تا رمضان بعد باقی بماند، روزه هایی را که نگرفته باید قضا کند و احتیاط مستحب آن‏‎ ‎‏است که برای هر روز یک مد طعام هم به فقیر بدهد.‏

مساله 1704ـ‏ اگر بواسطۀ مرضی روزۀ رمضان را نگیرد و بعد از رمضان مرض‏‎ ‎‏او برطرف شود ولی عذر دیگری پیدا کند که نتواند تا رمضان بعد قضای روزه را‏‎ ‎‏بگیرد باید روزه هایی را که نگرفته قضا نماید و نیز اگر در ماه رمضان، غیر مرض عذر‏‎ ‎‏دیگری داشته باشد و بعد از رمضان آن عذر برطرف شود و تا رمضان سال بعد‏‎ ‎‏بواسطۀ مرض نتواند روزه بگیرد روزه هایی را که نگرفته باید قضا کند.‏

مساله 1705ـ‏ اگر در ماه رمضان بواسطۀ عذری روزه نگیرد و بعد از رمضان‏‎ ‎‏عذر او برطرف شود و تا رمضان آینده عمداً قضای روزه را نگیرد باید روزه را قضا‏‎ ‎‏کند و برای هر روز یک مد گندم یا جو و مانند اینها هم به فقیر بدهد.‏

مساله 1706ـ‏ اگر در قضای روزه کوتاهی کند تا وقت تنگ شود و در تنگی وقت‏‎ ‎‏عذری پیدا کند، باید قضا را بگیرد و برای هر روز یک مد گندم یا جو و مانند اینها به‏‎ ‎‏فقیر بدهد بلکه اگر موقعی که عذر دارد تصمیم داشته باشد که بعد از برطرف شدن‏‎ ‎‏عذر روزه های خود را قضا کند و پیش از آن که قضا نماید در تنگی وقت عذر پیدا کند‏‎ ‎‏باید قضای آن را بگیرد، و احتیاط واجب آن است که برای هر روز هم یک مد غذا به‏‎ ‎‏فقیر بدهد.‏

مساله 1707ـ‏ اگر مرض انسان چند سال طول بکشد، بعد از آن که خوب شد‏‎ ‎‏اگر تا رمضان آینده به مقدار قضا وقت داشته باشد باید قضای رمضان آخر را بگیرد و‏‎ ‎‏برای هر روز از سالهای پیش یک مد که تقریباً ده سیر است، طعام یعنی گندم یا جو و‏‎ ‎‏مانند اینها به فقیر بدهد.‏

مساله 1708ـ‏ کسی که باید برای هر روز یک مد طعام به فقیر بدهد می تواند‏‎ ‎‏کفارۀ چند روز را به یک فقیر بدهد.‏

مساله 1709ـ‏ اگر قضای روزۀ رمضان را چند سال تاخیر بیندازد باید قضا را‏‎ ‎‏بگیرد و برای هر روز یک مد طعام به فقیر بدهد.‏

مساله 1710ـ‏ اگر روزۀ رمضان را عمداً نگیرد، باید قضای آن را به جا آورد و‏‎ ‎‏برای هر روز دو ماه روزه بگیرد یا به شصت فقیر طعام بدهد، یا یک بنده آزاد کند، و‏‎ ‎‏چنانچه تا رمضان آینده قضای آن روزه را به جا نیاورد برای هر روز نیز دادن یک مد‏‎ ‎‏طعام لازم است.‏

مساله 1711ـ‏ اگر روزۀ رمضان را عمداً نگیرد و در روز کاری که روزه را باطل‏‎ ‎‏می کند انجام دهد، مثلاً چند مرتبه جماع کند یک کفاره کافی است.‏

مساله 1712ـ‏ بعد از مرگ پدر پسر بزرگتر باید قضای نماز و روزۀ او را به‏‎ ‎‏تفصیلی که در مساله 1390 گفته شد به جا آورد ولی قضای روزۀ مادر، بر پسر واجب‏‎ ‎‏نیست.‏

مساله 1713ـ‏ اگر پدر غیر از روزۀ رمضان، روزۀ واجب دیگری را مانند روزۀ‏‎ ‎‏نذر نگرفته باشد باید پسر بزرگتر قضا نماید.‏

احکام روزۀ مسافر

مساله 1714ـ‏ مسافری که باید نمازهای چهار رکعتی را در سفر دو رکعت‏‎ ‎‏بخواند، نباید روزه بگیرد و مسافری که نمازش را تمام می خواند مثل کسی که‏‎ ‎‏شغلش مسافرت یا سفر او سفر معصیت است، باید در سفر روزه بگیرد.‏

مساله 1715ـ‏ مسافرت در ماه رمضان اشکال ندارد. ولی اگر برای فرار از روزه‏‎ ‎‏باشد مکروه است.‏

مساله 1716ـ‏ اگر غیر از روزۀ رمضان روزۀ معین دیگری بر انسان واجب باشد‏‎ ‎‏بنابر احتیاط واجب نباید در آن روز مسافرت کند. و اگر در سفر باشد باید قصد کند‏‎ ‎‏که ده روز در جایی بماند و آن روز را روزه بگیرد ولی اگر نذر کرده باشد روز معینی را‏‎ ‎‏روزه بگیرد می تواند در آن روز مسافرت نماید.‏

مساله 1717ـ‏ اگر نذر کند روزه بگیرد و روز آن را معین نکند، نمی تواند آن را در‏‎ ‎‏سفر به جا آورد. ولی چنانچه نذر کند که روز معینی را در سفر روزه بگیرد باید آن را‏ در سفر به جا آورد. و نیز اگر نذر کند روز معینی را چه مسافر باشد یا نباشد، روزه‏‎ ‎‏بگیرد باید آن روز را اگرچه مسافر باشد روزه بگیرد.‏

مساله 1718ـ‏ مسافر می تواند برای خواستن حاجت سه روز در مدینۀ طیبه‏‎ ‎‏روزۀ مستحبی بگیرد.‏

مساله 1719ـ‏ کسی که نمی داند روزۀ مسافر باطل است اگر در سفر روزه بگیرد‏‎ ‎‏و در بین روز مساله را بفهمد روزه اش باطل می شود. و اگر تا مغرب نفهمد روزه اش‏‎ ‎‏صحیح است.‏

مساله 1720ـ‏ اگر فراموش کند که مسافر است، یا فراموش کند که روزۀ مسافر‏‎ ‎‏باطل می باشد و در سفر روزه بگیرد روزۀ او باطل است.‏

مساله 1721ـ‏ اگر روزه دار بعد از ظهر مسافرت نماید، باید روزۀ خود را تمام‏‎ ‎‏کند و اگر پیش از ظهر مسافرت کند، وقتی به حد ترخص برسد یعنی به جایی برسد‏‎ ‎‏که دیوار شهر را نبیند و صدای اذان آن را نشنود، باید روزۀ خود را باطل کند و اگر‏‎ ‎‏پیش از آن روزه را باطل کند بنابر احتیاط، کفاره نیز بر او واجب است.‏

مساله 1722ـ‏ اگر مسافر پیش از ظهر به وطنش برسد، یا به جایی برسد که‏‎ ‎‏می خواهد ده روز در آن جا بماند، چنانچه کاری که روزه را باطل می کند انجام نداده،‏‎ ‎‏باید آن روز را روزه بگیرد و اگر انجام داده، روزۀ آن روز بر او واجب نیست.‏

مساله 1723ـ‏ اگر مسافر بعد از ظهر به وطنش برسد، یا به جایی برسد که‏‎ ‎‏می خواهد ده روز در آن جا بماند، نباید آن روز را روزه بگیرد.‏

مساله 1724ـ‏ مسافر و کسی که از روزه گرفتن عذر دارد، مکروه است در روز‏‎ ‎‏ماه رمضان جماع نماید و در خوردن و آشامیدن کاملاً خود را سیر کند.‏

کسانی که روزه بر آنها واجب نیست

مساله 1725ـ‏ کسی که بواسطۀ پیری نمی تواند روزه بگیرد، یا برای او مشقت‏‎ ‎‏دارد، روزه بر او واجب نیست. ولی در صورت دوم باید برای هر روز یک مد که‏‎ ‎‏تقریباً ده سیر است گندم یا جو و مانند اینها به فقیر بدهد.‏

مساله 1726ـ‏ کسی که بواسطۀ پیری روزه نگرفته، اگر بعد از ماه رمضان بتواند‏‎ ‎‏روزه بگیرد، بنابر احتیاط واجب باید قضای روزه هایی را که نگرفته به جا آورد.‏

مساله 1727ـ‏ اگر انسان مرضی دارد که زیاد تشنه می شود و نمی تواند تشنگی‏‎ ‎‏را تحمل کند، یا برای او مشقت دارد، روزه بر او واجب نیست. ولی در صورت دوم‏‎ ‎‏باید برای هر روز یک مد گندم یا جو و مانند اینها به فقیر بدهد. و احتیاط واجب آن‏‎ ‎‏است که بیشتر از مقداری که ناچار است آب نیاشامد و چنانچه بعد بتواند روزه‏‎ ‎‏بگیرد، بنابر احتیاط واجب باید روزه هایی را که نگرفته قضا نماید.‏

مساله 1728ـ‏ زنی که زاییدن او نزدیک است و روزه برای حملش ضرر دارد‏‎ ‎‏روزه بر او واجب نیست. و باید برای هر روز یک مد طعام یعنی گندم یا جو و مانند‏‎ ‎‏اینها به فقیر بدهد، و نیز اگر روزه برای خودش ضرر دارد، روزه بر او واجب نیست و‏‎ ‎‏بنابر احتیاط واجب باید برای هر روز یک مد طعام به فقیر بدهد. و در هر دو صورت‏‎ ‎‏روزه هایی را که نگرفته باید قضا نماید.‏

مساله 1729ـ‏ زنی که بچه شیر می دهد و شیر او کم است چه مادر بچه، یا دایه‏‎ ‎‏او باشد، یا بی اجرت شیر دهد، اگر روزه برای بچه ای که شیر می دهد ضرر دارد روزه‏‎ ‎‏بر او واجب نیست. و باید برای هر روز یک مد طعام یعنی گندم یا جو و مانند اینها به‏‎ ‎‏فقیر بدهد، و نیز اگر برای خودش ضرر دارد، روزه بر او واجب نیست، و بنابر احتیاط‏‎ ‎‏واجب باید برای هر روز یک مد طعام به فقیر بدهد. و در هر دو صورت روزه هایی را‏‎ ‎‏که نگرفته باید قضا نماید، ولی اگر کسی پیدا شود که بی اجرت بچه را شیر دهد، یا‏‎ ‎‏برای شیر دادن بچه از پدر یا مادر بچه یا از کس دیگر که اجرت او را بدهد اجرت‏‎ ‎‏بگیرد، احتیاط واجب آن است که بچه را به او بدهد و روزه بگیرد.‏

راه ثابت شدن اوّل ماه

مساله 1730ـ‏ اول ماه به پنج چیز ثابت می شود:‏

‏‏اول: آن که خود انسان ماه را ببیند.‏

‏‏دوم: عده ای که از گفتۀ آنان یقین پیدا می شود، بگویند ماه را دیده ایم و همچنین‏‎ ‎‏است هر چیزی که بواسطۀ آن یقین پیدا شود.‏

‏‏سوم: دو مرد عادل بگویند که در شب ماه را دیده ایم ولی اگر صفت ماه را‏‎ ‎‏برخلاف یکدیگر بگویند، یا شهادتشان خلاف واقع باشد مثل این که بگویند داخل‏ دایرۀ ماه طرف افق بود، اوّلِ ماه ثابت نمی شود. اما اگر در تشخیص بعض‏‎ ‎‏خصوصیات اختلاف داشته باشند مثل آن که یکی بگوید ماه بلند بود و دیگری‏‎ ‎‏بگوید نبود، به گفتۀ آنان اول ماه ثابت می شود.‏

‏‏چهارم: سی روز از اول ماه شعبان بگذرد که بواسطۀ آن، اول ماه رمضان ثابت‏‎ ‎‏می شود و سی روز از اول رمضان بگذرد که بواسطۀ آن، اول ماه شوال ثابت می شود.‏

‏‏پنجم: حاکم شرع حکم کند که اول ماه است.‏

مساله 1731ـ‏ اگر حاکم شرع حکم کند که اول ماه است، کسی هم که تقلید او را‏‎ ‎‏نمی کند، باید به حکم او عمل نماید. ولی کسی که می داند حاکم شرع اشتباه کرده،‏‎ ‎‏نمی تواند به حکم او عمل نماید.‏

مساله 1732ـ‏ اول ماه با پیشگویی منجمین ثابت نمی شود. ولی اگر انسان از گفتۀ‏‎ ‎‏آنان یقین پیدا کند، باید به آن عمل نماید.‏

مساله 1733ـ‏ بلند بودن ماه یا دیر غروب کردن آن، دلیل نمی شود که شب‏‎ ‎‏پیش، شب اول ماه بوده است.‏

مساله 1734ـ‏ اگر اول ماه رمضان برای کسی ثابت نشود و روزه نگیرد، چنانچه‏‎ ‎‏دو مرد عادل بگویند که شب پیش ماه را دیده ایم، باید روزۀ آن روز را قضا نماید.‏

مساله 1735ـ‏ اگر در شهری اول ماه ثابت شود، برای مردم شهر دیگر فایده‏‎ ‎‏ندارد، مگر آن دو شهر با هم نزدیک باشند، یا انسان بداند که افق آنها یکی است.‏

مساله 1736ـ‏ اول ماه به تلگراف ثابت نمی شود مگر دو شهری که از یکی به‏‎ ‎‏دیگری تلگراف کرده اند، نزدیک یا هم افق باشند و انسان بداند تلگراف از روی‏‎ ‎‏حکم حاکم شرع یا شهادت دو مرد عادل بوده است.‏

مساله 1737ـ‏ روزی را که انسان نمی داند آخر رمضان است یا اول شوال، باید‏‎ ‎‏روزه بگیرد. ولی اگر پیش از مغرب بفهمد که اول شوال است باید افطار کند.‏

مساله 1738ـ‏ اگر زندانی نتواند به ماه رمضان یقین کند، باید به گمان عمل‏‎ ‎‏نماید. و اگر آن هم ممکن نباشد، هر ماهی را که روزه بگیرد صحیح است، و بنابر‏‎ ‎‏احتیاط واجب باید بعد از گذشتن یازده ماه از ماهی که روزه گرفته، دوباره یک ماه‏‎ ‎‏روزه بگیرد ولی اگر بعد گمان پیدا کرد باید به آن عمل نماید.‏

روزه های حرام و مکروه

مساله 1739ـ‏ روزۀ عید فطر و قربان حرام است، و نیز روزی را که انسان‏‎ ‎‏نمی داند آخر شعبان است، یا اول رمضان، اگر به نیت اول رمضان روزه بگیرد حرام‏‎ ‎‏می باشد.‏

مساله 1740ـ‏ اگر زن بواسطۀ گرفتن روزۀ مستحبی حق شوهرش از بین برود، و‏‎ ‎‏همچنین اگر شوهر او را از گرفتن روزۀ مستحبی جلوگیری کند، بنابر احتیاط واجب‏‎ ‎‏باید خودداری کند.‏

مساله 1741ـ‏ روزۀ مستحبی اولاد اگر اسباب اذیت پدر و مادر یا جد شود جایز‏‎ ‎‏نیست بلکه اگر اسباب اذیت آنان نشود ولی او را از گرفتن روزۀ مستحبی جلوگیری‏‎ ‎‏کنند احتیاط واجب آن است که روزه نگیرد.‏

مساله 1742ـ ‏اگر پسر بدون اجازۀ پدر روزۀ مستحبی بگیرد، و در بین روز پدر‏‎ ‎‏او را نهی کند، باید افطار نماید.‏

مساله 1743ـ‏ کسی که می داند روزه برای او ضرر ندارد، اگرچه دکتر بگوید‏‎ ‎‏ضرر دارد، باید روزه بگیرد و کسی که یقین یا گمان دارد که روزه برایش ضرر دارد‏‎ ‎‏اگرچه دکتر بگوید ضرر ندارد، باید روزه نگیرد، و اگر روزه بگیرد صحیح نیست مگر‏‎ ‎‏آن که به قصد قربت بگیرد و بعد معلوم شود ضرر نداشته.‏

مساله 1744ـ‏ اگر انسان احتمال بدهد که روزه برایش ضرر دارد و از آن احتمال،‏‎ ‎‏ترس برای او پیدا شود چنانچه احتمال او در نظر مردم به جا باشد، نباید روزه بگیرد،‏‎ ‎‏و اگر روزه بگیرد صحیح نیست مگر آنکه به قصد قربت گرفته باشد و بعد معلوم‏‎ ‎‏شود ضرر نداشته.‏

مساله 1745ـ‏ کسی که عقیده اش این است که روزه برای او ضرر ندارد، اگر‏‎ ‎‏روزه بگیرد و بعد از مغرب بفهمد روزه برای او ضرر داشته، باید قضای آن را به جا‏‎ ‎‏آورد.‏

مساله 1746ـ‏ غیر از روزه هایی که گفته شد، روزه های حرام دیگری هم هست‏‎ ‎‏که در کتابهای مفصل گفته شده است.‏

مساله 1747ـ‏ روزۀ روز عاشورا، و روزی که انسان شک دارد روز عرفه است یا‏‎ ‎‏عید قربان، مکروه است.‏