همه چیز درباره برفک دهان + علائم، درمان و پیشگیری

برفک دهانی به عفونت قارچی گفته می‌شود که در دهان ایجاد می‌شود. در حقیقت اگر قرار باشد کمی علمی‌تر به موضوع اشاره کنیم می‌توان کاندیدیازیس دهانی یا کاندیدیازیس حفره حلقی را با عنوان برفک معرفی کرد. کمی گیج شدید؟ عجیب نیست. این اسامی را فراموش کنید و بیایید کمی ساده‌تر به بررسی برفک دهان و نشانه‌ها و درمان آن در کودکان و بزرگسالان بپردازیم.

برفک دهان چیست؟

برفک دهان به عفونتی گفته می‌شود که غالباً در کودکان نوپا و نوزادان مشاهده می‌شود. این عارضه سبب ایجاد برجستگی‌های سفید رنگ و مایل به زرد بر روی دیواره‌های داخلی گونه و روی زبان می‌شود. این برجستگی‌ها و التهابات معمولاً پس از مدتی از بین می‌روند. عفونت ناشی از این التهابات غالباً خفیف بوده و به ندرت مشکلات جدی ایجاد می‌کند. اما در افرادی که سیستم ایمنی بدنشان ضعیف است، می‌تواند به نقاط دیگر بدن گسترش یابد و عوارض احتمالی جدی‌ای به همراه داشته باشد.
برای شناخت این بیماری بهتر است با علائم آن آشنا شوید.

برفک دهان

علائم برفک دهان چیست؟

برفک دهانی در مراحله اولیه شاید علائم خاصی نداشته باشد. اما به مرور و بعد از بدتر شدن آن می‌توان علائم زیر را در آن مشاهده کرد.

• لکه‌هایی سفید یا زرد و برجستگی‌هایی روی دیواره‌ی داخلی گونه‌ها، روی زبان، لوزه‌ها، لثه‌ها و لب‌ها ایجاد می‌شود.

• در صورت تراشیدن این برجستگی‌ها یا زخم‌های برفک، خونریزی کمی اتفاق می‌افتد.

• درد یا سوزش در دهان نشانه‌ی دیگر برفک است.

• اگر به برفک دهان مبتلا باشید حسی پنبه مانند در دهان خود خواهید داشت.

• در گوشه‌های دهان‌تان پوست‌تان خشک و ترک خورده خواهد بود.

• دهان فرد مبتلا مزه‌ی بدی خواهد داشت.

• مشکل در بلعیدن از مسائل رایج در برفک است.

• کم شدن اشتها نیز امری معمول در صورت ابتلا به برفک دهان است.

گاهی اوقات برفک دهان می‌تواند مری بیمار را تحت تاثیر قرار دهد. البته این امر به ندرت اتفاق می‌افتد. بیایید دلایل ابتلا به این بیماری را بررسی کنیم.

دلایل ابتلا به برفک دهان

اغلب عفونت‌های قارچی و به ویژه برفک دهان به دلیل رشد بیش از حد قارچ «کاندیدا آلبیکانس» (Candida albicans) در دهان ایجاد می‌شود. به طور طبیعی مقدار کمی از این قارچ در دهان شما زندگی می‌کند و این حضور معضلی برای شما ایجاد نمی‌کند. کارکرد صحیح سیستم ایمنی بدن می‌تواند باعث شود باکتری‌های مفید بدن C. albicans را کنترل کنند. اما چنان‌چه سیستم دفاعی بدن‌تان به خوبی کار نکند و به هر دلیلی تعادل میکروارگانیسم‌های بدن‌تان مختل شود، ممکن است میزان حضور این قارچ از کنترل بدن‌تان خارج شود.

برفک دهان

اما این اتفاق چطور ممکن است رخ دهد؟

در برخی موارد مصرف بعضی از داروها می‌تواند میکروارگانیسم‌ها را دچار اختلال کند. از این میان می‌توان آنتی‌بیوتیک‌ها را مثال زد.
روش‌های درمان سرطان نظیر شیمی درمانی و پرتودرمانی نیز می‌توانند سلول‌های سالم را تخریب کنند و باعث می‌شود احتمال بروز برفک دهان و سایر عفونت‌ها در بدن انسان افزایش پیدا کند.
عواملی که باعث تضعیف سیستم ایمنی بدن‌تان می‌شوند نیز نقش مهمی در این زمینه ایفا می‌کنند و شما را به سمت بیماری‌هایی همچون برفک سوق می‌دهند. برخی از تضعیف‌کننده‌های سیستم ایمنی بدن شامل سرطان خون و اچ‌آی‌وی است. این مسئله به گونه‌ای‌ست که در افراد مبتلا به ویروس HIV برفک دهان مشکلی رایج است.
دیابت نیز می‌تواند در ابتلا به برفک دهان نقش داشته باشد. دیابت کنترل نشده سیستم ایمنی بدن را تضعیف کرده و باعث می‌شود سطح قند خون افزایش یابد. این شرایط موقعیت را برای رشد قارچ C. albicans فراهم کرده و باعث مبتلا شدن به این بیماری می‌شود.

آیا برفک دهان مسری است؟

در خصوص انواع بیماری‌ها یکی از دغدغه‌های مهم افراد مسری بودن یا نبودن بیماری است. درباره برفک دهانی باید گفت که قارچ عامل این بیماری می‌تواند از طریق بوسیدن به فرد مقابل منتقل شود و وی را در معرض ابتلا به بیماری قرار دهد.
این قارچ همچنین می‌تواند باعث ایجاد عفونت در سایر نقاط بدن شود. به همین دلیل ممکن است حتی قارچ مورد نظر از قسمتی از بدن مبتلا به قسمت دیگر از شخص دیگر منتقل شود. در حقیقت اگر این عفونت به آلت تناسلی‌تان منتقل شده باشد، در صورت داشتن سکس و رابطه‌ی واژینال و یا رابطه‌ی دهانی نیز قابل انتقال است.
همچنین اگر باردار باشید و این عفونت به واژن شما منتقل شده باشد ممکن است در هنگام تولد کودک، بیماری به وی منتقل شود. این انتقال به کودک در صورت شیردهی به کودک نیز امکان‌پذیر است. وقتی قارچ کاندیدا آلبیکانس به فرد دیگر منتقل می‌شود لزوماً فرد به برفک دهانی یا عفونت‌های دیگر مبتلا نمی‌شود. البته این نیز گفتنی‌ست که قارچ مورد نظر اغلب در محیط زندگی ما وجود دارد و اگر زمانی به برفک دهانی یا سایر عفونت‌های قارچی مبتلا شدید معنایش این نیست که قارچ حتما از کسی به شما منتقل شده است.

برفک دهان چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص این بیماری به وسیله معاینه‌ی پزشک از دهان و زخم‌های ایجاد شده امکان‌پذیر است. گاهی اوقات ممکن است پزشک برای دادن نظر قطعی نیاز به نمونه‌برداری (بیوپسی) داشته باشد. در بیوپسی بخش بسیار کوچکی از برجستگی‌های ایجاد شده (زخم‌ها) تراشیده و برداشته می‌شود و سپس برای آزمایش قارچ کاندیدا آلبیکانس به آزمایشگاه منتقل می‌شود.
اگر پزشک احتمال دهد که شما به برفک دهانی در مری مبتلا هستید و این بیماری به مری منتقل شده است، برای اطمینان می‌تواند از آندوسکوپی استفاده کند. برای آندوسکوپی پزشک یک لوله نازک با نور و دوربین وارد مجرای دهان و مری می‌شود تا بررسی‌های لازم انجام بپذیرد و نمونه‌برداری برای تجزیه و تحلیل انجام شود.

درمان برفک دهان

برای درمان برفک راه‌های مختلفی پیش رویتان است. اولین راهی که به ذهن همه می‌رسد مراجعه به پزشک و مصرف دارو است. همچنین می‌توانید برخی روش‌های خانگی را به منظور کاهش التهابات و درمان زودتر برفک امتحان کنید. در ادامه هر دوی این روش‌ها و داروهای مورد استفاده در درمان برفک را بررسی می‌کنیم.

درمان دارویی برفک

اگر برای درمان برفک دهان به پزشک مراجعه کنید ممکن است یک یا چند مورد از داروهای زیر را برای شما تجویز کند.

  • فلوکونازول (Diflucan) | داروی ضد قارچ خوراکی
  • کلوتریمازول (Mycelex troche) | یک داروی ضد قارچ است.
  • نیستاتین (Nystop، Nyata) | دهان شویه ضد قارچی است که می‌توانید آن را در دهان خود بچرخانید.
  • ایتراکونازول (Sporanox) | داروی ضد قارچ خوراکی است که برای درمان افرادی که به سایر درمان‌های برفک دهان پاسخ نمی‌دهند و افراد مبتلا به HIV استفاده می‌شود.
  • آمفوتریسین B (AmBisome, Fungizone) دارویی است که برای درمان موارد شدید برفک دهان استفاده می‌شود.

برفک دهانی معمولاً طی دو هفته پس از آغاز دوره‌ی درمان برطرف می‌شود، اما گاهی ممکن است پس از ناپدید شدن زخم‌ها دوباره بعد از مدتی برگردد.

درمان خانگی برفک دهان

پیش از هر چیز توصیه می‌کنیم که با رعایت بهداشت دهان و دندان خود از بروز برفک دهانی جلوگیری کنید. اما اگر به هر دلیل به این بیماری مبتلا شدید، اول از همه چیز بهتر است به رعایت نکات بهداشتی به اندازه‌ی کافی توجه کنید.

این‌جا نکاتی را برای رعایت در این دوران معرفی می‌کنیم:

  • شاید مسواک زدن در این دوران کمی برایتان سخت باشد. اما بهتر است حتماً این کار را بکنید و برای این کار می‌توانید از مسواک‌های نرم استفاده کنید و به آرامی مسواک بزنید تا زخم‌های دهان‌تان خراشیده و دچار خونریزی نشوند.
  • بعد از آن‌که دوره درمان به پایان رسید حتماً مسواکتان را عوض کنید و دیگر از آن استفاده نکنید.
  • از استفاده از دهانشویه یا اسپری به شدت خودداری کنید، مگر این‌که با تجویز پزشک باشد.

استفاده از برخی داروهای خانگی می‌تواند سبب تسکین علائم برفک دهان در بزرگسالان شود.

پیشنهادهایی برای استفاده در خانه

در زیر مواردی را معرفی می‌کنیم که شستن دهان‌تان با استفاده از آن‌ها می‌تواند التهاب و درد و سوزش را در شما تسکین دهد:

  • آب نمک
  • محلول آب و جوش شیرین
  • مخلوط آب و آبمیوه
  • مخلوط آب و سرکه سیب

همچنین می‌توانید با خوردن ماست‌های حاوی باکتری‌های مفید یا مکمل پروبیوتیک نیز به درمان برفک دهان کمک کنید. اگر نوزادتان به این بیماری مبتلا شده است از دادن هر نوع مکمل و استفاده از درمان خانگی برای او بدون مشورت پزشک به شدت خودداری کنید.

برفک دهانی در کودکان و نوزادان

برفک دهان در کودکان و نوزادان امری رایج است. در ادامه این بیماری را در نوزادان به طور دقیق‌تر و جزئی‌تری بررسی می‌کنیم.

برفک دهان و شیردهی

قارچ برفک دهانی، می‌تواند سبب ایجاد عفونت در پستان‌های مادر شود. این قارچ می‌تواند در زمان شیردهی به دهان نوزاد منتقل شود و وی را به بیماری مبتلا کند. اگر فرزندتان برفک دهانی دارد، شیردهی می‌تواند عکس اتفاق بالا را نیز رقم بزند و باعث انتقال قارچ از دهان نوزاد به سینه‌ی مادر شود. ممکن است مادر به بیماری دچار نباشد اما وجود این قارچ بر روی پستان سبب ابتلای کودک در هنگام شیر خوردن شود.

علائم عفونت قارچی در پستان مادر

  • خارش یا سوزش در نوک سینه‌ها یا اطراف آن
  • درد پستان‌ها در هنگام شیردهی و پس از آن
  • لکه‌های سفید یا کم رنگ روی نوک پستان یا اطراف آن
  • پوست براق روی نوک پستان یا اطراف آن
  • پوسته شدن پوست نوک پستان یا اطراف آن

در صورت مشاهده‌ی چنین علائمی به سرعت اقدام به درمان کنید. در صورت مراجعه به پزشک و آغاز درمان ممکن است روندی مشابه زیر به شما پیشنهاد شود:

  • درمان کودک به کمک یک داروی ضد قارچ
  • استفاده از یک کرم ضد قارچ مثل ترینافین (Lamisil) یا کلوتریمازول (Lotrimin) که باید آن‌ها را به پستان‌های خود بمالید. اما یادتان باشد که قبل از شیردهی حتماً کرم را پاک کنید تا وارد دهان کودک نشود.
  • پستونک، دندان گیر و تمام وسایلی را که کودک در دهان خود قرار می‌دهد استریل کنید.
  • از پوشیدن لباس‌های زیری که ممکن است رطوبت را بر روی سینه‌هایتان نگه دارند و باعث رشد قارچ شوند خودداری کنید.
  • نوک سینه‌های خود را در بازه‌های بین شیردهی خشک و تمیز نگه دارید.

چه شرایطی ابتلا به برفک دهان را افزایش می‌دهند؟

برخی از شرایط هستند که وجود آن‌ها می‌تواند افراد را بیشتر در معرض ابتلا به برفک قرار دهد. برخی از آن‌ها یعنی بیماری‌ها و عوامل تضعیف‌کننده‌ی سیستم ایمنی بدن را معرفی کردیم. در ادامه به طور دقیق‌تری این موضوع را بررسی می‌کنیم.

  • شرایطی که باعث خشکی دهان می‌شوند.
  • دیابت، کم‌خونی، سرطان خون و ایدز
  • داروهایی همچون آنتی‌بیوتیک، کورتیکواستروئید و داروهای سرکوب‌کننده‌ی سیستم ایمنی
  • پرتودرمانی و شیمی درمانی
  • سیگار کشیدن
  • استفاده از دندان مصنوعی

برفک دهان چه عوارضی دارد؟

این بیماری به ندرت در افرادی که سیستم ایمنی بدنشان قوی است عوارض خاصی دارد. اما در برخی موارد و در صورت تشدید ممکن است این بیماری نهایت به مری گسترش یابد.
اما در صورت ضعف سیستم ایمنی بدن احتمال بروز عوارضی خطرناک نیز وجود دارد. به طوری که اگر برای درمان مناسب برای این بیماری اقدام نشود قارچ عامل این بیماری ممکن است وارد جریان خون شده و خود را به مغز، قلب، چشم یا هر یک از دیگر اعضای بدن برساند. این شرایط با عنوان کاندیدیازیس تهاجمی شناخته می‌شود.
این شرایط می‌تواند باعث ایجاد مشکلات جدی در اندام‌هایتان شود و حتی می‌تواند زندگی فرد را به خطر بیندازد و فرد را دچار شوک سپتیک کند.

پیشگیری از برفک دهان

با رعایت نکات مختلفی می‌توانید احتمال بروز این بیماری را به حداقل برسانید. در ادامه این نکات را به طور کامل معرفی می‌کنیم.

  • همان‌طور که گفتیم این بیماری به دلیل ضعف قوای ایمنی بدن اتفاق می‌افتد، لذا اولین کاری که می‌کنید باید توجه به تغذیه و سبک زندگی‌ای باشد که سیستم ایمنی بدنتان را تقویت کند.
  • بهداشت دهان و دندان‌تان را جدی بگیرید. روزی دو بار مسواک زده و از نخ دندان استفاده کنید. مراجعه منظم به دندانپزشک می‌تواند در این زمینه بسیار کمک‌کننده باشد.
  • آگر دهان‌تان دچار خشکی مزمن است آن را با پزشک خود در میان بگذارید و برایش راه‌حلی پیدا کنید.
  • اگر از دندان مصنوعی استفاده می‌کنید آن‌ها را قبل از خواب بیرون بیاورید. روزانه دندان‌های مصنوعی‌تان را تمیز کنید.
  • اگر دیابت دارید حتماً به فکر کنترل سطح قند خون خود باشید.
  • در صورت مشاهده‌ی هر عفونت قارچی در بدن بدون فوت وقت نسبت به درمان آن اقدام کنید.