نکات مهم در مراقبت از سلامت دهان و دندان کودک

برخی بر این تصورند که حفظ سلامت دندان کودکان نیاز به رعایت نکات خاصی ندارد. این تصوری کاملاً اشتباه است. چرا که به محض این‌که اولین دندان کودک در می‌آید باید نگهداری از آن را نیز آغاز کرد. شناخت دندان‌های شیری، چگونگی تمیز کردن دندان کودک و آموزش مسواک زدن به کودک نکاتی هستند که در این راستا می‌توان به آن‌ها اشاره کرد.
در این مقاله ما به اقداماتی اشاره می‌کنیم که نیاز است قبل از دندان در آوردن کودک به آن توجه کنید. همچنین کمک به کودک در دورانی که در حال دندان درآوردن است را بررسی می‌کنیم و راه‌هایی را برای تحمل درد کمتر او پیشنهاد می‌کنیم.
بررسی پوسیدگی و علل آن نیز دیگر موردی‌ست که از نظر خواهیم گذراند.

سلامت دهان و دندان کودک

آغاز رشد دندان کودک، دندان شیری

کودکان غالباً در شش‌ماهگی دندانشان در می‌آید. این به آن معناست که رشد دندان و ریشه‌ی آن از ماه‌ها قبل شروع شده است. اولین دندان‌ها نیز معمولاً دو دندان وسط پایین هستند. البته ممکن است گاهی این دندان‌ها با یک ماه تاخیر و یا یک ماه زودتر بیرون بیایند. این تاخیر در برخی موارد نیز می‌تواند بیش از این مقدار باشد.
نیاز است شما بدانید که دندان کودک چه زمانی در حال رویش است. این مسئله به شما کمک می‌کند تا بیشتر از فرزندتان مراقبت کنید. چرا که در این برهه از زمان کودک حساسیت‌های خاصی داشته و تحریک‌پذیری او نیز بالاست. در ادامه علائم در آمدن دندان کودک را بررسی می‌کنیم.

علائم دندان درآوردن کودک

  • کودک در هنگام در آمدن دندان‌هایش علائم مختلفی را از خود بروز می‌دهد. در ادامه این موارد را بررسی خواهیم کرد. گفتنی‌ست که این علائم از چیزی در حدود چند روز و یا کمی بیشتر، قبل از رویش دندان آغاز می‌شوند.
  • ترشح زیاد آب دهان: این مسئله در حدی‌ست که ممکن است متوجه شوید که پیراهن کودکتان به سرعت خیس می‌شود.
  • بی‌میلی نسبت به غذا: کودکان در هنگام رویش دندانشان و حتی شاید کمی بعد از آن از خوردن غذا امتناع کنند. اگر این مسئله بیش از اندازه طول کشید حتماً به پزشک کودک مراجعه کنید تا راه‌حل‌هایی را به شما ارائه دهد.
  • بی‌قراری و تحریک‌پذیری بسیار شدید: تحمل مداوم درد در هر کسی ایجاد بی‌قراری و حالت عصبی می‌کند و این امری عجیب نیست که در کودکی که در دندانش در حال رویش است مشاهده می‌شود. فشار دندان به لثه‌ی کودک دردی مداوم و بسیار آزاردهنده را در طول چند روز به او تحمیل می‌کند که وی را واقعاً خسته و کلافه می‌کند.
  • کشیدن گوش و مالیدن گونه‌ها: کودکان گاهی از درد دندان به‌گونه‌ای خسته و عصبی می‌شوند که ممکن است گوش‌های خود را بکشند یا گونه‌ها و چانه‌شان را بمالند. دلیل این امر مسیرهای عصبی مشترک بین گوش‌ها، گونه‌ها و لثه‌هاست. با این کار کودک تمرکز حواس عصب خود را به نقاط دیگری از بدن منتقل می‌کند.
  • خواب ناآرام و سخت به خواب رفتن: درد، خواب آرام را از کودک گرفته و از این بابت در آوردن دندان بدل به امری سخت‌تر می‌شود.
  • تلاش برای گاز گرفتن اجسام مختلف: کودک در این دوران سعی می‌کند چیزهایی را گاز بگیرد. این مسئله می‌تواند تا حدودی دردش را تسکین دهد.
  • گریه: نوزادان و کودکان یک راه ارتباطی قوی با دیگران می‌شناسند. این راه چیزی جز گریه نیست. کاملاً طبیعی‌ست که کودک در زمان رویش دندان به دلیل دردهای ناشی از این پروسه گریه‌های بیشتری از روزهای معمولی داشته باشند.
سلامت دهان و دندان کودک

چگونه به کاهش درد رویش دندان کودک کمک کنیم؟

این سوالی‌ست که بسیاری از والدین به دنبال جواب آن می‌گردند. دیدن گریه‌ی مداوم کودک و رنج او از تحمل هر کسی خارج است. به همین دلیل پدرها و مادرها به دنبال راه‌حل‌هایی می‌گردند که به فرزندشان کمک کنند تا با درد کمتری این دوران را پشت سر بگذارد. ما در ادامه برخی از بهترین روش‌ها برای تسکین درد کودک را به شما معرفی می‌کنیم.

جویدن

یکی از تسکین‌دهنده‌های اساسی درد درآوردن دندان، جویدن است. به همین دلیل است که می‌بینیم کودکان از اسباب‌بازی‌هایشان گرفته تا هر شی پلاستیکی را که سر راهشان سبز می‌شود گاز می‌گیرند. برای این منظور می‌توانید از وسایلی که برای این دوران طراحی و تولید شده‌اند استفاده کنید. برای استفاده از دندان‌گیرها نمونه‌هایی را انتخاب نکنید که درونشان مایع وجود دارد. چرا که ممکن است دچار ترکیدگی و خارج شدن مایع و مسمومیت کودک شود.

• فشار متقابل

یکی دیگر از راه‌هایی که می‌تواند درد ناشی از رویش دندان را در کودک تسکین دهد، فشار بر روی لثه است. این فشار را می‌توانید با انگشت کاملاً تمیز خود به آرامی بر روی لثه‌ی کودک وارد کنید. همچنین می‌توانید از پارچه‌ای نرم و لطیف و مرطوب استفاده کنید. به کار بردن مسواک با برس نرم نیز گزینه‌ای مناسب برای این مورد است. البته برای این روش و راه‌حل قبل می‌تواند اجسام را در یخچال قرار دهید تا سرد بودن آن‌ها کمک بیشتری به کاهش درد کودک کند.

• نوشیدنی خنک

اگر کودکتان بیشتر از 6 ماه سن دارد، می‌توانید به او آب با دمای کم دهید. آب سرد می‌تواند باعث تسکین درد لثه شود. برای این کار از فنجان استفاده کرده و کم کم به کودک آب بدهید. توجه کنید که آب حتماً بدون یخ باشد.

• غذاهای سرد یخچالی

علاوه بر آب سرد برخی از خوراکی‌های یخچالی می‌توانند در این زمینه بسیار کمک‌کننده باشند. اگر پیش از این غذاهایی همچون ماست، میوه‌هایی نظیر هلو و یا سیب له شده و … مصرف کرده است می‌توانید به او غذاهایی از این دست را که در یخچال گذاشته‌اید بدهید. این گزینه‌ها نسبت به غذاهایی با دمای اتاق و یا غذاهای گرم بیشتر اشتهای کودک را باز می‌کنند و شاید حتی بتوانید بر مشکل غذا نخوردن او نیز غلبه کنید. خوردن موز یخ زده یا آلو نیز می‌تواند انتخابی خوب باشد. البته در چنین مواردی می‌توانید از کیسه توری برای تغذیه کردن کودک استفاده کنید. این کیسه باعث می‌شود تا کودک تکه‌های بزرگ غذا را نبلعد. همچنین فراموش نکنید که خوراندن غذا حتماً با نظارت یک بزرگسال صورت بگیرد و کودک حتماً و حتماً در حالت نشسته یا ایستاده قرار داشته باشد.

• مسکن می‌تواند کمک کند

اگر دیدید روش‌های مختلف برای کاهش درد کارساز نیست، می‌توانید با مشاوره‌ی پزشک و بررسی وی از مسکن‌هایی همچون استامینوفن استفاده کنید.

• رهایی و آسایش بیشتری به کودک بدهید

همان‌طور که پیداست این دوران روزهای سختی برای کودک است. به همین دلیل بهتر است کمی صبرتان را بیشتر کنید. گریه‌های مداوم کودک نباید شما را بی‌صبر کند و بیداری‌های شبانه را بهتر است با حوصله‌ی بیشتری تحمل کنید. به کودک اجازه بدهید از نظر فیزیکی آزادی بیشتری داشته باشد و بتواند دست و پای بیشتری بزند تا محدودیتی او را تحریک نکند. محبت و بوسه نیز می‌توانید مثل همیشه معجزه‌گر باشد.

• آیا می‌توان از بی‌حس کننده‌ استفاده کرد؟

برخی از افراد روش‌ها و توصیه‌های عجیبی در این خصوص ارائه می‌کنند. مثلاً یکی از این موارد مالیدن الکل بر روی لثه کودک است. همچنین استفاده از بی‌حس‌کننده‌ی موضعی نیز دیگر پیشنهادی‌ست که برخی به دیگران می‌دهند. بهتر است بدانید که استفاده از چنین موادی می‌تواند خطرات بسیار جدی و جبران‌ناپذیری را برای کودکان داشته باشد. شما مجاز به استفاده از هیچ ماده‌ی دارویی و بی‌حس کننده در این زمینه نیستید و هیچ استثنایی نیز در کار نیست.

سلامت دهان و دندان کودک

چه زمانی با دکتر تماس بگیریم؟

گاهی درآوردن دندان می‌تواند باعث خونریزی زیر لثه شود. اگر یک ورم مایل به آبی در دهان کودک دیدید نیازی به نگرانی نیست، کافی‌ست که با یک دستمال خنک، مرطوب و تمیز محل را تسکین دهید.
بر سر این‌که آیا تب و اسهال علائم رویش دندان هستند، هنوز اختلاف نظرهایی وجود دارد. با این حال التهاب لثه همچون هر التهاب دیگری امکان ایجاد تب درجه پایین را دارد. اما اگر در کودک خود تب بالایی را مشاهده کردید حتماً به پزشک مراجعه کنید. اسهال نیز وضعیتی مشابه دارد. به این ترتیب که به دلیل ترشح بیش از حد آب دهان و بلعیدن آن کودک در معرض ابتلا به اسهال است. اما اگر در این مورد نیز علائم غیرمعمولی مشاهده کردید حتماً به پزشک مراجعه کنید.

دندان‌های شیری کودک را بیشتر بشناسیم

حال که با پروسه‌ی درآمدن دندان کودک و دردسرهای مربوط به آن بیشتر آشنا شدید، بهتر است دندان‌های شیری کودک را نیز بیشتر بشناسید. طبق مطالعات انجمن دندان‌پزشکی آمریکا (ADA) دندان‌های شیری از حدود شش ماهگی شروع به رشد می‌کنند. این فرایند رشد تا شش سالگی ادامه می‌یابد. وجود این دندان‌ها فواید زیادی همچون یادگیری جویدن و حرف زدن برای کودکان دارد. همچنین آن‌ها نقش نگهدارنده‌ی جا برای دندان‌های دائمی را ایفا می‌کنند.
تفاوت‌های دندان‌های شیری و دائمی در زمینه‌های مختلفی قابل بررسی است. ما با مرور این تفاوت‌ها می‌خواهیم شما به شناخت بیشتری از هر دو نوع دندان و به ویژه دندان شیری برسید.

تفاوت‌های دندان‌های شیری و دائمی

دندان‌های شیری از لحاظ ساختاری و ویژگی‌های مختلف دیگر از دندان‌های دائمی متفاوتند. آگاهی از این تفاوت‌ها به شما کمک می‌کند تا برنامه‌ریزی بهتری برای حفظ سلامت دندان کودک داشته باشید. اما این تفاو‌ت‌ها کدامند؟

• ترکیب‌بندی

بر اساس یافته‌های آکادمی اطفال آمریکا (AAP) دندان‌های شیری مینای نازک‌تری از دندان‌های دائمی دارند. همچنین این دندان‌ها بسیار سفیدتر از دندان‌های دائمی به نظر می‌رسند و علت این امر همان مینای نازک دندان است. در واقع اگر در دهان کودک دندان‌های شیری و دائمی را در کنار یکدیگر ببینید به خوبی تفاوت بین آن‌ها را احساس خواهید کرد. این تفاوت باعث می‌شود که پوسیدگی در دندان کودک به راحتی اتفاق بیفتد. برای جلوگیری از این امر بهتر است از مصرف قند بیش از اندازه توسط کودک جلوگیری شود. به همین دلیل توصیه می‌شود از همان ماه‌های ابتدایی مراقبت از دندان کودک را آغاز کنید.

• ساختار

دیگر تفاوت بین دندان شیری کودک و دندان دائمی، در ساختار آن‌هاست. بر روی دندان‌های دائمی برجستگی‌هایی وجود دارد که آن‌ها را روی دندان‌های شیری نمی‌بینیم. همچنین ریشه‌ی این دندان‌ها نیز با یکدیگر متفاوت است. ریشه‌ی دندان شیری کوتاه‌تر و نازک‌تر است.

• تعداد دندان‌های شیری و دائمی

این دندان‌ها از نظر تعداد نیز با یکدیگر تفاوت دارند. دندان‌های شیری معمولاً 20 عدد بوده و دندان‌های دائمی 32 عدد هستند. 4 عدد از این 32 دندان، دندان عقل هستند. دلیل تفاوت در تعداد این دندان‌ها می‌تواند تفاوت در اندازه دهان کودک و بزرگ‌سال باشد .

آیا دندان شیری نیاز به مراقبت ندارد؟

برخی بر این باورند که دندان‌های شیری برای افتادن در می‌آیند و به همین دلیل لزومی به نگهداری از آن‌ها و نگرانی برایشان وجود ندارد. اما این مسئله بسیار اشتباه و آسیب‌زننده است. چرا که دندان‌های شیری وظایفی بر عهده دارند که پیش از این به آن‌ها اشاره کردیم. عدم وجود دندان شیری در جای مورد نظر می‌تواند نظم دندان‌های دائمی را بر هم بزند.

مراقبت از دندان کودک

برای جلوگیری از پوسیدگی دندان کودک و دیگر اتفاقات ناخوشایندی که ممکن است برای آن بیفتد، پیشنهاد می‌کنیم نکات زیر را مورد توجه قرار دهید

• مسواک زدن کودک

بهتر است از همان ابتدا مسواک زدن دندان کودک را آغاز کنید. این کار را باید روزی دو بار انجام دهید. برای شروع و برای نوزادان می‌توانید از پارچه‌های مرطوب یا پدهای پاک کننده استفاده کنید. این کار را حتی می‌توانید پیش از رویش دندان کودک آغاز کنید تا از تمیزی و دهان او مطمئن شوید. برای کودکانی که به سن سه سالگی رسیده‌اند می‌توانید از مسواک نرم استفاده کنید. استفاده از خمیردندان حاوی فلوراید را می‌توانید شروع کنید. اگر این خمیر دندان را به اندازه‌ی خیلی کم (به اندازه یک دانه برنج) نیز استفاده کنید کافی‌ست. پروسه مسواک زدن بهتر است حداقل دو دقیقه طول بکشد و به کمک شما و به درستی انجام شود.

• بین دندان‌ها را تمیز کنید

گیر کردن و ماندن غذا بین دندان‌ها می‌تواند سبب پوسیدگی دندان‌ها شود. به همین بهتر است حتماً این نواحی را به خوبی تمیز کنید. به کمک مسواک می‌توانید تا زمانی که دندان‌ها به طور کامل به هم نچسبیده‌اند این کار را انجام دهید. اما بعدها استفاده از نخ دندان می‌تواند کمک‌کننده باشد. در هنگام استفاده از نخ دندان مراقب لثه‌های کودک باشید.

• مراجعه‌ی منظم به دندان پزشک را فراموش نکنید

شما باید به محض دیدن اولین دندان کودک، او را نزد دندانپرشک برده و پروسه نظارت بر دندان‌ها را آغاز کنید. تعیین زمان رشد دندان‌های شیری بعدی، وجود یا عدم وجود حفره یا پلاک، روش‌های مراقبت از دندان کودک و … نکاتی هستند که یک دندانپزشک با شما در میان خواهد گذاشت.

• تاثیر تغذیه در سلامت دندان کودک

تغذیه یکی از عوامل بسیار موثر در سلامت دندان کودک است. خوردنی‌ها و نوشیدنی‌ها می‌توانند به دندان‌های شیری آسب برسانند. به طوری که می‌توان گفت برخی نوشیدنی‌ها نظیر آب‌میوه و یا نوشابه قاتل دندان شیری کودک هستند. اصلی‌ترین علت پوسیدگی دندان کودکان همین تغذیه‌ی نامناسب است. لذا بهتر است این مواد را از سبد غذایی کودک و حتی خانواده به طور کامل حذف کنید. چرا که شما الگوی غذایی کودکان هستید.

الگوی کودک خود در حفظ دندان باشید

کودکتان بیش از هر کسی از شما الگو می‌گیرد. این ممکن نیست که خودتان در طول ماه یک بار مسواک بزنید و توقع داشته باشید فرزندتان هفت روز هفته را روزی دو بار مسواک بزند. به همین دلیل توصیه می‌شود ابتدا خودتان اصول مهم در حفظ سلامت دندان رعایت کنید، تا دغدغه‌ی کودکتان را نیز در این خصوص ببینید.